Lekkość w treningu koni

Każdy z nas marzy u koniu lekkim na pomoce, wsłuchanym w człowieka i otwartym na komunikacje. Wiemy jednak, że są to elementy, które często wymagają długotrwałej pracy i zaangażowania obu stron. Co wpływa na lekkość w treningu koni? Czym ona jest i jak nad nią pracować?

Najważniejszą rzeczą jest zrozumienie, że lekkość to nie prędkość. Lekkość to reakcja konia na najdelikatniejsze sygnały. Szybkość ruchu konia zależy w dużym stopniu od jego temperamentu. Introwertyki często poruszają się wolniej od ekstrawertyków co nie znaczy, że nie są lekkie. Jeżeli reagują na pierwsze, najdelikatniejsze sygnały, nie możemy powiedzieć, że brakuje im lekkości. Po prostu musimy jeszcze dodatkowo zbudować prędkość ruchu. Ale prędkość ruchu to nie lekkość.

Głównym narzędziem do poprawy lekkości są fazy, czyli stopniowanie naszych pomocy. Podstawowych faz mamy 4. Pierwsza jest tak delikatna jak to tylko możliwe a czwarta na tyle mocna aby była efektywna. Kolejnym elementem, który daje nam kontrolę nad lekkością są Etapy Nauki. Każdy z nich na swoje zadanie i prowadzi nas krok za krokiem w stronę lekkości. Każde ćwiczenie, w którym używamy faz powinno przejść przez wszystkie poniższe etapy.

4 etapy nauki

1.    Nauczanie

2.    Utrwalanie

3.    Wzmacnianie

4.    Finezja

Nauczanie

To czas, w którym koń poznaje nowe ćwiczenie. Uczy się sygnałów i prawidłowych odpowiedzi. Fazy z etapy nauczania są równej długości, każda trwa ok 3-4 sekund. Jeżeli po zastosowaniu fazy 4 nie uzyskamy oczekiwanej reakcji nie wolno nam powtarzać jej ponownie. Musimy zrobić kolejną serie faz, w której fazy 1-2-3 będą takie same jak poprzednio ale faza 4 nieznacznie się wzmocni. Ilość kolejnych serii zależy od tego jak długo zajmie koniowi odnalezienie dobrej odpowiedzi. W każdej kolejnej serii 4 faza jest nieco mocniejsza. Nie możemy jednak wzmacniać jej zbyt szybko bo nie chcemy konia wystraszyć a jedynie zasugerować, że powinien dalej szukać rozwiązania. Etap nauczania obejmuje najczęściej pierwszy trening z nowym ćwiczeniem. Są jednak konie, które potrzebują więcej czasu, żeby zrozumieć jaką odpowiedź powinny dać na konkretny sygnał.

Technika rytmicznej presji (przykład: odesłanie na koło) 

F1: wskazanie ręką

F2: uniesienie bata

F3: zakręcenie batem 2/3 razy

F4: puknięcie w szyję

Technika stałego nacisku:

F1: sierść

F2: skóra

F3: mięśnie

F4: kość 

Utrwalanie

Etap ten jest kontynuacją nauczania. Teraz na kilku, kilkunastu kolejnych treningach będziemy utrwalać dobrą reakcję konia na sygnały. Fazy wyglądają tak samo jak na poziomie nauczania. Są równej długości i występują w seriach.

Pojawia się tutaj jednak pewna pułapka. Wiele osób utyka na tym etapie, zastanawiając się dlaczego koń jest coraz oporniejszy, przeczekujący i niezaangażowany w zadanie. Jeżeli widzimy, że nasz koń wykonuje w większości przypadków zadanie prawidłowo ale zaczyna przeczekiwać do 3 i 4 fazy zanim wykona ruch musimy przejść do kolejnego etapu (wzmacniania). Należy się jednak upewnić czy wzorzec ruchu jaki nam oferuje na dany sygnał jest tym, który chcemy dalej powielać. Jeżeli tak nie jest a koń np. na sygnał do odesłania w bok najpierw rusza krok do przodu musimy to poprawić jeszcze na tym etapie poprzez utrwalenie poprawnego wzorca. 

Wzmacnianie

To tutaj zaczyna się prawdziwa praca nad lekkością! Jeżeli koń rozumie dany sygnał i mamy już utrwalony prawidłowy wzorzec ruchu możemy przejść do jego wzmacniania, czyli poprawy reakcji na 1 i 2 fazę. Pamiętamy przecież, że lekkość to nie prędkość a jedynie reakcja na najdelikatniejsze sygnały. Na etapie wzmacniania fazy zmieniają swoją długość a niektóre z nich znikają. Wprowadzamy wydłużenie fazy pierwszej i opuszczenie fazy 3. Faza pierwsza będzie teraz trwała 5-6 sekund. Opuszczenie fazy trzeciej wydelikaca konia na fazę 1 i 2.

Technika rytmicznej presji:

F1 (5-6 sekund): wskazanie ręką

F2 (normalna długość): uniesienie bata

F4: puknięcie w szyje

Jeżeli są to nasze pierwsze próby wprowadzania faz wzmacniających w danym ćwiczeniu, należy zastosować kolejne serie faz: 1-2-4; 1-2-4 (nieco mocniejsza); 1-2-4 (jeszcze mocniejsza); itd. W pierwszych chwilach wiele koni jest zdziwionych brakiem fazy 3 i szybszym nadejściem fazy 4. Może je to zaniepokoić. Zastosowanie serii faz łagodzi ten efekt.

Kiedy zobaczymy, że koń odzyskał spokój i fazy wzmacniające nie powodują zaniepokojenia możemy przejść do powtarzania narastającej fazy 4. Oczywiście nie muszę tutaj nikomu przypominać, że fazy przerywamy jak tylko koń wykaże pierwsze prawidłowe reakcje.

Technika rytmicznej presji (przekład odesłanie na koło z powtarzaniem fazy 4)

F1 (5-6 sekund): wskazanie ręką

F2 (normalna długość): uniesienie bata

F4(1): puknięcie batem

F4(2): nieco mocniejsze puknięcie batem

F4(3): jeszcze mocniejsze puknięcie batem itd. aż do oczekiwanej reakcji.

Technika stałego nacisku:

F1: sierść

F2: skóra

+ dołączenie stopniowo narastającej rytmicznej presji np. bacikiem.

W technice stałego nacisku podczas wzmacniania nie stosujemy szybszego dojścia do fazy czwartej naciskiem. Zamiast tego nacisk pozostaje maksymalnie na fazie 2 (skóra) a reakcję na niego wzmacniamy dodaniem rytmicznej presji. Jak tylko koń zareaguje dobrze natychmiast przerywamy i stały nacisk i rytmiczną presję. 

Finezja

Naszym celem jest współpraca z koniem na pierwszych fazach z zachowaniem pełnego spokoju po obu stronach. Aby jeszcze bardziej zwrócić uwagę konia na fazę pierwszą możemy zastosować fazy finezyjne. W tym przypadku pomijamy nie tylko fazę trzecią ale również 2. Faza pierwsza może zostać jeszcze bardziej wydłużona do 7-8 sekund (a nawet więcej).

Technika rytmicznej presji:

F1 (7-8 sekund): wskazanie ręką

F4: puknięcie w szyje

Tutaj również możemy zastosować najpierw serie faz a dopiero potem przejść do powtarzania narastającej fazy 4.

Technika stałego nacisku:

F1: sierść

+ dołączenie stopniowo narastającej rytmicznej presji

Etapy nauczania dotyczą konkretnego ćwiczenia

Bardzo ważnym elementem pracy na etapach nauczania jest świadomość, że dotyczą one konkretnego ćwiczenia. Nie są to ogólne etapy wyszkolenia konia. Koń jedno ćwiczenie może wykonywać na fazach nauczania, inne wzmacniać a jeszcze kolejne doskonalić fazami finezyjnymi.

Omówiliśmy drogę do poprawy lekkości na sygnały. Pracę na zasadzie „akcja-reakcja-luz”. Co jednak jeżeli chcemy poprosić konia o więcej kroków? Jak zbudować odległość i prędkość danego ćwiczenia (np. dalsze i szybsze cofanie). Ten temat omówimy w kolejnym artykule, ponieważ bez lekkości nie można budować odległości i prędkości!

– Katarzyna Michałek –

Znaczenie podłoża w treningu koni

Okres jesienno-zimowy ma swoje plusy i minusy. Jedni go kochają, inni marzą tylko o jego końcu. Ogromną zaletą jest brak latających asystentów. Do tego piękne kolory, brak upałów. Są jednak pewne aspekty, które spędzają nam sen z powiek. Gorsze warunki pogodowe, silne wiatry, deszcze i coraz słabszej jakości podłoże. Oczywiście szczęśliwi posiadacze hal nie zawsze rozumieją rozterki trenujących pod chmurką. Ci jednak wiedzą, z czym muszę się zmagać, niemal w każdym sezonie.

Niemal całe swoje jeździeckie życie pracowałam bez hali. Wiem jak dużo można wtedy osiągnąć, ale też ile trzeba się czasami nagłówkować, aby trening był efektywny i bezpieczny. Dlatego chciałabym zwrócić Waszą uwagę na kilka elementów, o których każda osoba pracująca na zewnątrz, powinna pamiętać.

Wszyscy wiemy, że podłoże jest dla konia ważne. Nie zawsze jednak zdajemy sobie sprawę co konkretny rodzaj „utrudnienia” wnosi do naszego treningu. W jaki szczególny sposób szkodzi naszej pracy i zdrowiu konia.

Przeszkoda 1 – Ślisko

Brak stabilnego oparcia jest dla konia sporym problemem. To duże zwierzę ze stosunkowo małym punktem podparcia na pojedynczej nodze. Na pewno zauważyliście, że większość koni intuicyjnie wykazuje niechęć do ruchu po śliskim podłożu. Zwalniają chody, nie mają ochoty na galopy na lonży. Niestety wiele osób nie zwraca na ich sugestie uwagi. Koń jednak wie, na ile może sobie pozwolić.

Jeżeli koń nie potrafi poruszać się po kole w prawidłowym wygięciu, jego nogi stawiane są na ziemię pod pewnym kątem i opierają się o podłoże tylko częścią kopyta (jak to się dzieje w czasie krzyżowania nóg)! To w jeszcze większym stopniu zmniejsza powierzchnię podparcia, ułatwiając dodatkowo poślizg.

W związku z tym musimy zwrócić uwagę na kilka spraw:

• nie wymuszać na koniu chodów, na które wyraźnie nie ma ochoty
• bacznie obserwować czy nogi nie wykazują najmniejszych oznak poślizgu
• na łukach i kołach dbać o prawidłowe wygięcie, które zapewnia stabilniejsze (proste) stawianie nogi
• zminimalizować ilość z ruchów i chodów, które zwiększają poślizg (oceniamy sytuację na bieżąco)

Wszelkiego rodzaju poślizgi bardzo nadwyrężają ścięgna i mięśnie. Mogą powodować uszkodzenia stawu biodrowego, mięśni piersiowych, przyczepu łopatki czy nawet okolic miednicy (staw krzyżowo-biodrowy). Kontuzje tych obszarów niemal wyłączają konia z normalnego funkcjonowania. Dlatego tak ważne jest aby zachować rozsądek, realnie oceniać warunki i bardzo uważnie obserwować możliwości ruchowe konia.

Przeszkoda 2 – Grząsko

Ten problem spotykam w różnych stajniach nawet cały rok. Wiele ujeżdżalni, czworoboków i placów do pracy ma zbyt głębokie podłoże. Końska noga jest – w stosunku do ciężaru całego konia – słabo przystosowana na głębokiego piachu czy grząskich, błotnistych podłoży. Powierzchnia kopyta jest mała, i bardzo łatwo zapada się głęboko w „ziemię”. Aby wydostać nogę z takiej sytuacji, największa pracę muszą wykonać ścięgna! A przecież wszyscy wiemy, jak łatwo o ich urazy w czasie treningu, i jak często wyłączają konia z użytkowania.

Dlaczego więc godzimy się, aby na naszych ujeżdżalniach konie pracowały na podłożach, które niszczą ich nogi? Czemu wiele osób galopuje radośnie po głębokim piachu lub grząskim terenie? Odpowiedź trudno udzielić, bo nie mam pojęcia czemu tak wiele osób nie szanuje zdrowia swoich koni. Mogę Was tylko bardzo prosić o nie pracowanie w takich miejscach. Dzięki temu unikniecie:

• uszkodzenia ścięgien
• zdenerwowania konia (dla niego to bardzo frustrujące)
• nadwyrężania mięśni (wyciąganie nogi z głębokiego podłoża to duży wysiłek)
• niekontrolowanych przyspieszeń (koń często będzie próbował prędkością wyciągnąć nogę, zamiast siłą mięśni)

Głębokie podłoże jest na tyle trudne dla ścięgien, że ocena kulawizny konia na konkretnym podłożu, może być wyznacznikiem problemu:

• kulawizna na miękkim: problem ze ścięgnami
• kulawizna na twardym: problem z układem kostnym lub stawami

Jest to oczywiście ogromne uogólnienie – pokazuje jednak „szkodliwość” konkretnego podłoża.

Przeszkoda 3 – Twardo

Od razu napiszę, że nie będziemy omawiać tutaj sytuacji jazdy po asfalcie czy spacerów po twardym w celu wzmacniania nóg konia. Powiemy sobie natomiast o grudzie – czyli twardym i dodatkowo często nierównym podłożu!

Końskie kopyto to nie psia łapa czy nasza stopa. Nie potrafi tak elastycznie dopasowywać się do podłoża. Jeżeli jedna jego część oprze się na twardej górce grudy, to reszta kopyta wisi w powietrzu! I znowu mamy moment jeszcze mniejszej powierzchni podparcia w stosunku do ogromnej masy całego konia.

Jaki będzie tego efekt?

• naciągnięcia
• zwichnięcia
• naderwania ścięgien
• uszkodzenia stawów
• podbicia

Są okresy, że nawet stęp jest dla konia problemem. Nie próbujmy więc wtedy pracować nad czymkolwiek. Pozostawmy koniowi zupełną swobodę w doborze sposobu stawiania nogi, wyboru miejsca gdzie ją postawi. Gdy jednak widzimy, że zwykłe poruszanie jest dla niego problemem, buty będą bardzo dobrym rozwiązaniem.

Przeszkoda 4 – Zimno

Ten problem nie jest może związany z podłożem, ale towarzysz nam niemal przez cały okres jesienno-zimowy. Jak wiemy zimno powoduje obkurczanie naczyń krwionośnych, zmniejsza się dopływ krwi do mięśni, maź w stawach trudniej się rozprowadza. Ogólnie ciało konia potrzebuje dłuższej rozgrzewki, aby móc elastycznie pracować.

Ja bardzo lubię wspomagać się rozgrzewającymi masażami przed treningiem oraz polarowymi owijkami, lub neoprenowymi ochraniaczami, założonymi na czas rozgrzewki, a nawet cały trening. Dzięki nim końskie ścięgna są lepiej ogrzewane i wspierane w tym trudnym momencie.

Nie zapominajmy również o cały ciele! Wiatr, deszcz i ogólne zimno w czasie padokowania powodują tzw. „przewianie”. Pojawiają się usztywnienia, bóle mięśni, problemy z ruchem. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest zakładanie, szczególnie starszym koniom, przeciwdeszczowych derek, chroniących je od wiatru i wilgoci.

Wiem, że na temat derkowania poglądy są podzielone. Ja jednak sugeruję obserwację swojego konia, słuchanie jego ciała i nie zmuszanie siebie, i jego, do podążania za ogólną „modą”.

PODSUMOWANIE

Zdrowie naszych koni jest dla nas priorytetem. Dlaczego więc tak często boimy się zawalczyć o warunki w jakich muszą pracować nasze konie? Czemu godzimy się na treningi na nieodpowiednim podłożu? Z jakiego powodu sami przymykamy oko, licząc na to, że może nic się nie stanie?! Wiem, że nie zawsze mamy na wszystko wpływ. Że czasami trzymamy konie w miejscu, które nie jest idealne. Możemy jednak decydować jakie obciążenia i wymagania stawiamy przed naszymi końmi na konkretnym podłożu. To od nas zależy jakie dobierzemy ćwiczenia, jak poprowadzimy rozgrzewkę i jak nasz koń przejdzie w zdrowiu przez kolejną zimę. I tego Wam wszystkim życzę – Zdrowia dla Was i Waszych koni !!!

Problemów ciąg dalszy – strach przed czymś zewnętrznym

Ostatnio rozmawiamy dużo o zaufaniu, respekcie, ich brakach w relacjach z człowiekiem oraz sposobach na poprawę sytuacji. Wiemy już, że obniżenie presji i spowolnienie faz buduje zaufanie do trenera, nato